मनुस्मृति….એક નવો આયામ-૨.

    એકાગ્ર ચિત્તે બેઠેલા મનુ પાસે જઈને ઋષિઓ એકબીજાનો સત્કાર કરી બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને બીજી શંકર જાતિઓના ધર્મો વિષે જાણવા ઇચ્છા વ્યક્ત કરે છે અને તેના માટે મનુ સર્વથા યોગ્ય છે તેવું જાહેર કરે છે. અહી  ધર્મ એટલે આચાર વિચાર અને ફરજો સમજવું જરૂરી છે. આનો મતલબ વર્ણ વ્યવસ્થા પરફેકટલી શરુ થઈ ચુકી હતી. સ્વભાવગત વર્ણવ્યવસ્થાને બદલે જાતિગત વર્ણ વ્યવસ્થા ચાલુ થઈ ચૂકી હતી.
ત્યાર પછી મનુ પ્રલય સમયે જગતની સ્થિતિનું વર્ણન કરે છે. “આ  પ્રત્યક્ષ દેખાતું સંપૂર્ણ જગત તમોભૂત એટલે પ્રકૃતિમાં લીન થઈ જાણે અંધકારમાં ગળક થયું હોય તેવું હતું; તેથી જ પ્રત્યક્ષ જાણી ન શકાય તેવું, અલક્ષણ એટલે અનુમાન કરવું અશક્ય, તર્ક કરવાને પણ અશક્ય, તથા શબ્દાદિ પ્રમાણોથી પણ ન જાણી શકાય તેવું હતું: તેથી જાણે સુષુપ્તિ અવસ્થાને વશ થયું હોય તેવું સર્વત્ર હતું અર્થાત્ પોતાનું કાર્ય કરવા અસમર્થ હતું.” આ કોઈ હિમયુગ પૂરો થયો હોય અને મહાસમુદ્રોના પાણીનાં સ્તર ઊંચા આવ્યા હોય અને ભયાનક પુર પૃથ્વી પર ફરી વળ્યા હોય તેનું વર્ણન લાગતું નથી. અહી પ્રથમ પ્રલય લખ્યો છે. અવારનવાર અમુક હજારો વર્ષ પછી આવા હિમયુગ પુરા થયાના પ્રચંડ પુર આવતા હોય છે અને છતાં બધી ધરતી એની અસરમાં આવતી નથી. લોકો બચી જતા હોય છે. આવો હિમયુગ પૂરો થતા દ્વારકા ડૂબી ગઈ હોવાનું મનાય છે. મનુએ જે ઉપર જણાવ્યું છે તે વર્ણન તો જાણે બીંગ બેંગ પહેલાનું હોય તેવું જણાય છે. જો કે જગત કઈ રીતે ઉત્પન્ન થયું તે જાણવું એક માથાફોડનું કામ છે. દિમાગ ચકરાઈ જાય તેવું છે. બિંગબેંગ થિયરી હાલ તો શોધી કાઢી છે કે એક મહાવિસ્ફોટ થયો અને શૂન્યમાંથી વિરાટ બ્રહ્માંડ સર્જાયું. અહી મનુ કહે છે પ્રલયકાલને અંતે ભગવાન પોતે પ્રત્યક્ષ  જગતને પ્રકટ કરતા પ્રકટ થયા. મતલબ પ્રત્યક્ષ જગતરૂપે ભગવાન પોતે જ પ્રકટ થયા. મતલબ જગત પોતેજ ભગવાન છે.
“તે પરમાત્માએ અનેક જાતની પ્રજાઓ સર્જવાની ઇચ્છાથી અવ્યાકૃત પ્રકૃતિમાંથી પહેલા જળને ઉત્પન્ન કર્યું. પછી તે જળમાં પોતાની શક્તિરૂપ બીજ સ્થાપ્યું. ” જુઓ પૃથ્વી પેદા થયા પછી લાખો વર્ષ લાગી ગેસ અને વાદળો બંધાયા અને ત્યાર પછી લાખો કરોડો વર્ષ લાગી વરસાદ પડ્યો તેવું વૈજ્ઞાનિકો કહે છે. જળને ‘નારા’ એ નામે કહ્યું છે અને પરમાત્માનું अयनं આશ્રયસ્થાન એટલે નારાયણ કહેવાય છે. જળની અંદર રહેલી એનર્જીને તમે પરમાત્મા કહી શકો. અને જીવન શરુ થયું પાણીમાં. પાણીમાં જીવનનું લાલનપાલન થયું માટે પાલનહાર પ્રતીક વિષ્ણુ જળમાં સૂઈ રહ્યા છે. આ બધી પ્રતીકાત્મક વાર્તાઓ છે. છેક ૩૦ શ્લોકો સુધી જગતની ઉત્પત્તિ વિષે મનુએ કહ્યા કર્યું છે. કોઈ રાગદ્વેષ વિના પ્રાણી સૃષ્ટિ પેદા કરી. વનસ્પતિ સૃષ્ટિ પેદા કરી. લોકોની પુષ્કળ વૃદ્ધિ માટે મુખ, બાહુ, સાથળ અને પગમાંથી અનુક્રમે બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર ઉત્પન્ન કર્યા. અહી બ્રાહ્મણ મુખમાંથી એટલે સ્વાભાવિક ઊંચા ઠરાય ગયા. પ્રભુ બ્રહ્માએ પોતાના શરીરમાંથી એક અર્ધ ભાગમાંથી પુરુષ અને બીજા અર્ધ ભાગમાંથી સ્ત્રી સર્જી.  પછી બધા ઋષિઓ સર્જ્યા. આમ સર્જન ચાલુ  જ છે.
આવી રીતે અવારનવાર સર્વ સ્થાવર જંગમ જગતનો નાશ અને સર્જન થયા કરે છે. આ શાસ્ત્રના  આદિકર્તા બ્રહ્મા છે, બ્રહ્મા એ મને ભણાવ્યું છે;  મરીચિ આદિ મુનિઓને મેં ભણાવ્યું  છે. આ શાસ્ત્રનું નામ ભૃગુ સંહિતા પણ છે. આ ભૃગુમુનિ તમને આ શાસ્ત્ર સંપૂર્ણ સંભળાવશે; કેમકે આ સર્વ શાસ્ત્ર મારી પાસેથી તે શીખ્યા છે. તે મનુએ મહર્ષિ ભૃગુને એમ કહ્યું , તેથી પ્રસન્ન મનવાળા તે ઋષીએ સર્વ ઋષિઓને કહ્યું તે તમે સાંભળો.
જોયું? બ્રહ્માએ મનુને કહ્યું, મનુએ ભૃગુને કહ્યું અને હવે ભૃગુએ  બીજા ઋષિઓને કહ્યું છે તે હવે તમે બધા સાંભળો. હવે મનુ ગયા શયનખંડમાં આરામ કરવા. હવે આ બધા શ્લોકો કોણે લખ્યા હશે? કોઈ બુદ્ધિશાળી બ્રાહ્મણે લખ્યા હશે અને મનુએ અને સ્વયં બ્રહ્માએ રચેલું છે કોણ આનો વિરોધ કરી શકે કે શંકા કરી શકે?
ત્યાર પછી સતયુગ, ત્રેતા યુગ, દ્વાપર યુગ અને કલિયુગ વગેરેના માપ કહ્યા છે. મન્વન્તર નું માપ કહ્યું છે.બહુ લાંબુ લાંબુ પિષ્ટ પેષણ છે. બ્રાહ્મણનાં કર્મ જુઓ, ભણાવવું, ભણવું, યજ્ઞ કરાવવા, દાન લેવું અને આપવું. ક્ષત્રિયનાં કર્મ, પ્રજાનું રક્ષણ કરવું, દાન આપવું, યજ્ઞ કરવો, ભણવું, વિષયોમાં આસક્તિ રાખવી નહિ. વૈશ્યના કર્મો જુઓ, પશુઓનું રક્ષણ કરવું, દાન આપવું, યજ્ઞ કરવો, ભણવું, વેપાર વણજ કરવો, ખેતી કરવી.અને શૂદ્રનાં કર્મ છે નિંદા કર્યા વિના ઉપલા ત્રણે વર્ણોની સેવા કરવી. આમાં જોયું? દાન લેવું ખાલી બ્રાહ્મણ માટે જ લખ્યું છે, બીજા બધાએ દાન આપવાનું છે, લેવાનું નથી. શૂદ્રો માટે તો એનો પણ કોઈ સવાલ જ નથી. બ્રાહ્મણને ભણાવવાનું હોવાથી એના લાલન પાલનની   તમામ જવાબદારી બીજા વર્ગોની આપોઅપ બની જાય છે.૯૨ થી ૧૦૨ શ્લોકો સુધી બ્રાહ્મણો શ્રેષ્ઠ છે તેવું ગાયા જ કર્યું છે. મોસાળમાં જમવાનું અને માતા  જ પીરસે પછી ઓછું શું કામ? બ્રાહ્મણ (પારકું જમે છે, તે)પોતાનું જ જમે છે. (પારકું વસ્ત્ર પહેરે છે, તે)પોતાનું જ પહેરે છે અને (પારકું લઈ બીજાને જે આપે છે, તે)પોતાનું જ આપે છે: ક્ષત્રીયાદી બીજા માણસો તો બ્રાહ્મણની કૃપાથી જ તેતે દ્રવ્યોનો ઉપભોગ કરે છે.૧૦૧
પહેલા મેં પૂછ્યું, ત્યારે મનુએ જે પ્રમાણે મને આ શાસ્ત્ર કહ્યું છે, તે પ્રમાણે તમે પણ આજે મારી પાસેથી તે સાંભળો. આમ કહી ભૃગુ મુનિ પહેલો અધ્યાય સમાપ્ત કરે છે.

Advertisements

14 thoughts on “मनुस्मृति….એક નવો આયામ-૨.

  1. બહુ સારો વિષય હાથમાં લીધો છે. અલગથી મારી નોંધ મોકલું છું અંગ્રેજીમાં છે એટલે યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવો પદશે. આખી નોંધનો અનુવાદ તાત્કાલિક તો કરી શકું એમ નથી. પરંતુ વર્ણવ્યવસ્થા પાછળના અનાચાર અને અત્યાચારને કેવી રીતે મંજૂરીની મહોર મારવામાં આવી છે તેમાં કદાચ મિત્રોને રસ પડશે એમ ધારૂં છું.

    Like

  2. લોકોની પુષ્કળ વૃદ્ધિ માટે મુખ,બાહુ,સાથળ અને પગમાંથી અનુક્રમે બ્રાહ્મણ,ક્ષત્રિય,વૈશ્ય અને શૂદ્ર ઉત્પન્ન કર્યા.અહી બ્રાહ્મણ મુખમાંથી એટલે સ્વાભાવિક ઊંચા ઠરાય ગયા.પ્રભુ બ્રહ્માએ પોતાના શરીરમાંથી એક અર્ધ ભાગમાંથી પુરુષ અને બીજા અર્ધ ભાગમાંથી સ્ત્રી સર્જી.પછી બધા ઋષિઓ સર્જ્યા.આમ સર્જન ચાલુ જ છે.આટલા માં ત્રણ શ્લોકનુ સંયોજન કર્યુ છે મુળ વેદમાં આવો શ્લોક છે મનુષ્ય શરિરના સંદર્ભમાં કહ્યુ હતુ કે મુખ એ બ્રહ્મ ( બ્રાહ્મણ નહી) બાહુ અને છાતી એ ક્ષાત્ર( ક્ષત્રિય નહી) સાથળ એટલે વૈશ્ય અને પગ એટલે શુદ્ર. હવે કહો આ શ્લોક ને વિકૃત રીતે મનુ સ્મ્રુતિ માં રજુ કર્યો……. સ્ત્રીને જલમાં થી ઉત્પન્ન કર્યાનુ પ્રમાણ છે…અને આથી મનો ભાવ અને લાગણી ને જલ તત્વ સાથે સરખાવાય છે.
    રહી વાત ભ્રુગુ ની એ તો આઝાદ વિચાર ધરાવનારો વૈજ્ઞાનિક ઋષિ હતો … તક્ષશિલા વિદ્યાલયની વૈષ્ણવ પરંપરાને લાત મારી સૌરાષ્ટ્ર ચાલ્યો ગયો હતો.. નહી કે વિષ્ણૂ ભગવાન ને ..આજે તેના મહાન ચાર ગ્રંથ વિદ્ય્વાન છે. -૧, ભ્રુગુમ ભૃગુ સંહિતા, ભૃગુ સુત્રમ, અને શિલ્પ સંહિતા ………તક્ષશિલા વિદ્યાલય ની શૈક્ષણિક વ્યવસ્થા રાજ્કીય બાદ ધાર્મિક બની ગઈ બાકી વર્ણ વ્યવસ્થા ઈશ્વરીય નથી. આ કથા વસ્તુ ને સમજવા અલગ અલગ ગ્રંથ ને સમજ્વા અતિ જરુરી છે.જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં આ વસ્તુ આવે છે પણ તેનો અર્થ વર્ણ તરીકે નથી થતો. ફકત હ્યુમન સાયકોલોજી અને મનો સ્થિતિ અને શારિરીક સંદર્ભમાં થાય છે.સુક્ષ્મ અભ્યાસ માટે કેટગરાઈઝ કરી છે / હતી.

    Like

    1. મને તો કાયમ લાગે છે અને લખું પણ છૂ કે અહીં સાચા અર્થઘટન થયા જ નથી.ગીતા હોય કે બીજા લોકોએ મનફાવતા અર્થ કરી લીધા છે.આભાર,આવું જણાવતા રહેશો.

      Like

  3. “૯૨ થી ૧૦૨ શ્લોકો સુધી બ્રાહ્મણો શ્રેષ્ઠ છે તેવું ગાયા જ કર્યું છે.મોસાળમાં જમવાનું અને માતા જ પીરસે પછી ઓછું શું કામ?”
    aa badhi vato pachi thi manu smruti ma bhramano e umeri hoy evu lage che.
    manu to aavu lakhe nai (manu kshatriya hata evu me sambhdyu che !!)

    Like

  4. તમારા અન્ય લેખો પણ વાંચ્યા છે, તે પરથી લાગે છે કે કઈ પણ લખતા પહેલા તેની પર થોડું ઘણું રિસર્ચ પણ કરતાં હશો. મનુસ્મૃતિ જેવા બહુ ચર્ચિત ગ્રંથ વિષે વિચારો પીરસો છો તેથી ગમ્યું. આર્યસમાજ નું એક પુસ્તક “વિશુધ્ધ મનુસ્મૃતિ ” મે વાંચેલું છે, જેમાં આ ગ્રંથ વિષે સમાજમાં પ્રચલિત ગેરસમજો દૂર કરવાનો પ્રયાસ થયો છે. જેમાં લખ્યું છે કે અમુક શ્લોકો મનુસ્મૃતિમાં પાછળથી ઉમેરવામાં આવ્યા છે. તેથી મારી એક નમ્ર વિનંતી કે તમારા થકી ઘણા લોકો પ્રથમ વખત આ ગ્રંથ માં ડોકિયું કરશે તો આ આર્યસમાજનું પુસ્તક “વિશુધ્ધ મનુસ્મૃતિ ” ના વિચારો પણ એકવાર વાંચીને યોગ્ય લાગે તો તેના પર ચિંતન કરવું.

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s