मनुस्मृति….એક નવો આયામ-૧.

Map showing the distribution of language famil...
Image via Wikipedia

 मनुस्मृति-१….એક નવો આયામ.
મનુસ્મૃતિનું બીજું નામ માનવધર્મશાસ્ત્ર છે. અહી ધર્મની વ્યાખ્યા કંઈક જુદી છે. વેદમાં બતાવેલા આચારવિચાર નિયમો અને સત પુરુષોએ વ્યવહારમાં ઉતારેલા કર્તવ્યો સાથે શુદ્ધ આચરણ મનુએ ધર્મની વિશાલ વ્યાખ્યામાં ઉતાર્યા છે. સદાચરણની સમજ કોઈ પણ ગ્રંથ આપતો હોય લેવામાં શું વાંધો? સારું આચરણ આજે જ્યારે ભારત મહાન ધાર્મિક કહેવાતું હોવા છતાં નથી રહ્યું ત્યાં આવા ગ્રંથોનું નિષ્પક્ષ વિવેચન થવું જોઈએ. મનુસ્મૃતિમાં જે તે સમયના સમાજનું અવલોકન પણ મળી આવે. જે તે સમયે ફાયદાકારક વસ્તુઓ આજે નુકશાન કારક પણ બની હોય, અથવા તે સમયે કોઈ એક સમાજનું પ્રભુત્વ સ્થાપવાનો પ્રયત્ન પણ હોઈ શકે. આમેય મોટી માછલી નાની માછલીને ગળી જાય તે પ્રકૃતિદત્ત હોય જ છે. મનુસ્મૃતિ બહુ પાછળથી રચાઈ હોય તેવું લાગે છે. અહી વર્ણ વ્યવસ્થા શરુ થઈ ચૂકી હોય તેમ લાગે છે. અહી બ્રાહ્મણોએ શું કરવું, ક્ષત્રિયોએ શું કરવું તેવી રીતે વૈશ્ય અને શુદ્રોએ શું કરવું તે જણાવેલું છે. માણસ જન્મે તે મૃત્યુ સુધીના સંસ્કાર શું શું કરવા તે આપ્યું છે. પાપોના પ્રાયશ્ચિત પણ શું કરવા તે આપ્યા છે.

મનોવિજ્ઞાનની દ્રષ્ટીએ જોઈએ તો માનવમન બે પ્રકારનું હોય છે. એક ઈન્ટ્રોવર્ટ અને બીજું એક્સટ્રોવર્ટ. અંતર્મુખી વ્યક્તિત્વને બહારની પળોજણ બહુ ફાવે નહિ. એ પોતાનામાં મસ્ત હોય છે. બહિર્મુખી વ્યક્તિત્વને બાહ્ય પ્રવૃત્તિમાં ખૂબ રસ પડતો હોય છે. અંતર્મુખીને બહારની બાબતોમાં ખાસ રસ હોતો નથી, ફરવું રખડવું, લીડરશીપ આ બધું એને ના ફાવે. એ એના અભ્યાસમાં જ રત રહેતો  હોય છે. જ્યારે બહિર્મુખીને ઘરમાં ના ફાવે, એ બહારની બાબતોમાં ને પારકી પંચાતમાં  વધારે રસ લેતો હોય છે. એક અંતર્મુખી એવો છે જેને અભ્યાસ અને નવું નવું જાણવું, વિદ્યા મેળવવી અને આપવી. આમાં જ રસ છે, આ થયો બ્રાહ્મણ. બીજો અંતર્મુખી એવો છે, જેને અભ્યાસમાં ખાસ રસ નથી છતાં બહારની પંચાત ના ફાવે એને સેવા કરવામાં જ રસ છે. એ ભલો એનું કામ ભલું. લોકોની સેવા કરવી, એમની પીડા અને દુઃખોમાં સહભાગી થવું. આ થયો શૂદ્ર. હવે બહિર્મુખી એવો છે જેને બહારની પંચાતમાં જ રસ છે. સ્વભાવથી અગ્રેસીવ છે, લીડર બનવું ગમે, કોઈ આડો ફાટે તો ના ગમે , દંડ કરવો ગમે. જે બહિર્મુખીને મોતનો જરા પણ ભય ના હોય એ થયો ક્ષત્રિય. અને જે બહિર્મુખી જરા શાંત છે અગ્રેસીવ નથી એને ખેતીવાડી, વેપાર ધંધામાં રસ છે એ થયો વૈશ્ય. જે બહિર્મુખીને મોતનો ભય લાગતો હોય એ થયો વૈશ્ય. આમ સ્વભાવગત બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર જાતિગત થઈ ગયા.

બ્રાહ્મણોને વિદ્યા મેળવવી, વિદ્યા આપવી નવું નવું શોધવું વગેરે કરવાનું હતું માટે એમને કમાવાની પળોજણ ના રહે માટે એનો તમામ ભાર બીજી જાતિઓ માથે નાખ્યો. પણ અહી બ્રાહ્મણો પોતે સુપીરીયર થઈ ગયા અને કમાવાનું હતું નહિ. માટે નિષ્ક્રિય થઈ ગયા એવું મને લાગે છે. બસ અમે બ્રાહ્મણ છીએ માટે અમને ખવડાવવાની જવાબદારી તમારી છે નહી તો પાપ લાગશે. જાત જાતના નુસખા શોધી નાખ્યા. એક બાળક જન્મે તો મોટું થઈને મરે ત્યાં સુધીની તમામ વિધિઓમાં એમના રોટલાની વ્યવસ્થા થઈ ગઈ. મનુએ તો બ્રાહ્મણને અપરિગ્રહી, વિદ્યાસંપન્ન, તપોનિષ્ઠ અને સર્વના મિત્ર બની રહેવાનું કહ્યું હતું, પેટને ખાતર સંસ્કાર નહિ વેચવાની ચેતવણી પણ આપી હતી. પણ એવું રહ્યું નહિ. ક્ષત્રિયોને સમાજ સુરક્ષાનું કામ સોંપ્યું. લોકભક્ષક થાય નહિ માટે નિયમો આપ્યા પણ પછી એવું રહ્યું નહિ. રક્ષક બન્યા ભક્ષક. વૈશ્યોએ કમાઈને સમાજને સમૃદ્ધ બનાવવાનો હતો, પોતે એકલાં સમૃદ્ધ બન્યા. અને શૂદ્રોની તો વાટ લાગી ગઈ. બધાએ એમનું  શોષણ કરે જ રાખ્યું.  બસ આમજ સમાજ સુપેરે ચાલે તેવા નિયમો કોઈએ પાળ્યા નહિ અને વર્ણ વ્યવસ્થાએ ભારતની ઘોર ખોદી નાખી.

એવે સમયે મનુસ્મૃતિ રચાઈ હશે જ્યારે ભારતમાં શાંતિ હશે. વિદેશી આક્રમણનો ભય નહિવત્ હશે. શાંતિ હોય તો ઓછી પોલીસ હોય તો ચાલી જાય. પણ કોમી રમખાણો ફાટી નીકળે છે ત્યારે વધારાના પોલીસ ફોર્સ અને ક્યારેક મીલીટરી પણ બોલાવવી પડે છે. શાંતિ હોય ત્યારે સમાજનો ચોથો ભાગ રૂપ ક્ષત્રિયો સંરક્ષા કરી શકે, પણ જ્યારે વિદેશી આક્રમણકારોના  ધાડે ધાડા અસંખ્ય આવવા લાગ્યા ત્યારે ક્ષત્રિયો ઓછા પડ્યા. ધારો કે બે ગામ હોય બંનેની માનવ સંખ્યા સરખીજ છે. એક વિદેશી છે જેમાનો દરેક માણસ લડવા નીકળી પડે છે, જ્યારે અહી વસ્તીનો ચોથો ભાગ જ લડવા નીકળે તો ગમે તેટલો બહાદુર હોય મરવાનો. અને એમાં વર્ષોથી લડી લડી, મરી મરીને સંખ્યામાં જ અલ્પ હોય તો શું કરવાનો? બસ વર્ણ વ્યવસ્થાનો આ એક બહુ મોટો ડ્રોબેક નડ્યો. આખા સમાજને સાચવવા એકજ કોમ ક્યાં સુધી બલિદાનો આપે? અપાય ત્યાં સુધી કેસરિયા કરી કરી આપ્યા. પછી હારવા માંડ્યા. અને સુલેહ કરવા લાગ્યા. વિદેશીઓ બહુ ક્રૂર હતા. ભાલાઓ ઉપર માથા ભરાવી ફરતા, જરાય દયા રાખતા નહિ. આમ જનતાનું રક્ષણ કરવા સુલેહ કરવી પડતી.

વૈશ્યોમાં બે પ્રકાર હતા, એક ખેતી કરતા અને બીજા વેપાર. બ્રાહ્મણો પાસે વિદ્યા હતી અને ક્ષત્રિયો એમની તલવાર ઉપર મુસ્તાક હતા. તો વેપારી વૈશ્યો હવે શું કરે? એમણે એક બાજુથી ધન ભેગું કરવા માંડ્યું. સર્વાઈવ થવા કશુંક તો જોઈએ. વેપારી વૈશ્યોએ બધા નીતિનિયમો બાજુ ઉપર મૂક્યા. ગરીબ ખેડૂતોને લૂંટવાનું  શરુ થયું. બધા ક્ષત્રિયો કઈ રાજા મહારાજા તો હતા નહિ. બાકીના જમીનદાર કે ખેતી કરાવતા. એમનું પણ વેપારી વૈશ્યો દ્વારા શોષણ શરુ થયું. કોઈ ખાસ ભણતું તો હતું નહિ. હિસાબ કિતાબ આવડે નહિ. વેપારી જે ચોપડા ચીતરે તે માન્ય. જે અનાજ પાકે તે બધું વેપારીના ઘેર જમા થઈ જતું. અને આખું વર્ષ એની દુકાનેથી લાવીને ખાવું પડતું. ખાવાથી માંડીને કપડા લત્તા કે લગ્ન પ્રસંગે ઘરેણા સુદ્ધાં આ વેપારી દ્વારા ખરીદતા. નરગિસની  ‘મધર ઇન્ડિયા’ ફિલ્મ યાદ હશે મિત્રોને. સમાજના એક વર્ગ પાસે પુષ્કળ ધન ભેગું થવા માંડ્યું અને બીજા વર્ગો ગરીબ થતા ચાલ્યા. આમેય બ્રાહ્મણો પાસે ધન તો હતું નહિ. વિદ્યા ઉપર પોતાનો હક જમાવી રાખવા કુપાત્રને આપાય નહિ એવું કહી કોઈ બીજા વર્ગને  વિદ્યા આપવાનું માંડી વળાતું. બધા ક્ષત્રિયો રાજાઓ નહોતા તો આ લોકો પણ અભણ રહી જતા. શુદ્રે તો સપનામાં પણ નહિ વિચારવાનું કે વિદ્યા મળશે. જે ક્ષત્રિયો પાસે સત્તા હતી તે લોકો પણ જરૂર પડે ધન વેપારી વૈશ્યો પાસેથી લેતા. ના આપે તો આંખ લાલ કરીને પણ લઈ લેતા. કોઈ ભામાશાહ કે જગડું  શાહ એવા પણ હતા કે જેમણે સમાજ પ્રત્યેની ફરજો પોતાનું બધું ધન અર્પણ કરીને પૂરી કરી હોય, પણ આવા ઉમદા નમૂના કેટલા? હવે આ બધામાં ફક્ત સેવા ચાકરી કરી ખાતો શૂદ્ર ક્યાંથી આગળ આવે?

ભારતમાં આર્યોનું આગમન થયું તે પહેલા માનવ વસાહતો સ્થપાઈ ચૂકી હતી. લડાઈમાં જેની ટેક્નોલૉજી ઊંચી તે જીતે. આર્યો બળવાન હતા, સ્થાનિક પ્રજા કરતા. હવે માનવ શરીરમાં રહેલા જિન્સે આ કોયડા ઉકેલ્યા છે. જર્મન પ્રજા પોતાને આર્યન ગણાવે છે. પશ્ચિમે કોકેશિયન રેસની સબ રેસ ગણાતી એવી આર્યન રેસ માટે આર્યન શબ્દ સંસ્કૃતમાંથી વેદમાંથી લીધો છે. આર્ય એટલે ઉમદા, સોનેરી વાળ, ભૂરી આંખો, લાંબા સ્કલ, જન્મજાત નેતૃત્વ, ધનુર્ધારી, ઇન્ડો યુરોપિયન કુળની ભાષાઓ બોલવાવાળા, ઇન્ડો ઈરાનીયન ભાષાઓ બોલનારા, સૌથી પહેલા જંગલી ઘોડાઓને પાલતું બનાવનારા, અગ્નિપૂજક, સૂર્યને પૂજનારા, ઇન્દ્રને પૂજનારા, ગાયોના ધણ રાખનારા. આવા બળવાન આર્યો રશિયાની દક્ષિણ થી માંડીને ભારત સુધી ઘોડાઓ ઉપર ફરતા હતા. પોતાને દેવોની  ભાષા બોલનારા ગણતાં આર્યો અહિ આવીને હાવી થઈ ગયા. અહીની  વહેલી આવેલી  પ્રજા મોટાભાગે  શૂદ્ર, અસુર, અનાર્ય, રાક્ષસ  બની ગઈ. વહેલી આવેલી  પ્રજા સાથે ઘણા બધા સંઘર્ષ થયા પછી, સુર અસુરના, દેવો અને દાનવોના યુદ્ધો થયા પછી બે સંસ્કૃતિનું મિશ્રણ થઈ ગયું. એકબીજાના દેવો સ્વીકારાઈ ગયા, આશ્રમ,કુટીર અને યજ્ઞોની સંસ્કૃતિ હવે મંદિરોની સંસ્કૃતિ બની ચૂકી છે. વહેલી આવેલી પ્રજાની સ્ત્રીઓ સાથેના સંબંધો થકી હવે સોનેરી વાળ બચ્યા નથી, આંખોનો રંગ હવે ભૂરો રહ્યો નથી. પણ ક્યાંક ક્યાંક જુના જિન્સ ઊથલો મારે તો કોઈ ઐશ્વર્યાની આંખો ભૂરી પેદા થઈ જતી હોય છે. મનુસ્મૃતિ રચાઈ હશે ત્યાં સુધીમાં આવા પરિવર્તનો આવી ચૂક્યા હશે તે વાત નક્કી છે. ખાલી Y ક્રોમોઝોમ સિવાય બીજા જિન્સ મિશ્ર થઈને રંગરૂપ બધું બદલી નાખતા હોય છે.

જિનેટિક સ્ટડી એવું કહે છે કે ઉચ્ચ વર્ણના ગણાતા હિંદુ ઇસ્ટર્ન યુરોપીયન્સનાં નજીકના સંબંધી જોવા મળે છે, કહેવાતા નીચલાં વર્ણના હિન્દુઓની સરખામણીમાં. એવું જ પુરુષોની સરખામણી સ્ત્રીઓની બાબતમાં છે. એનો મતલબ એવો થાય કે આર્યો આવ્યા હશે ત્યારે સાથે સ્ત્રીઓ બહુ ઓછી સાથે લાવ્યા હશે. અને અહી ની પહેલેથી આવેલી પ્રજાની સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધો બાંધી લીધા હશે. જિનેટિક સ્ટડી પ્રમાણે ઉચ્ચ વર્ણના ગણાતા પુરુષોની માતાઓના જિન્સ M* માર્કર ધરાવતા જોવા મળે છે જે ભારતમાં સૌથી પહેલું આવેલું સ્ત્રીઓનું પ્રાચીનતમ ગ્રૂપ છે. આ માર્કર ભારત, ઇન્ડોનેશિયા અને ઓસ્ટ્રેલીયામાં વ્યાપક જોવા મળે છે. આ સિવાય બીજે ખાસ જોવા મળતો નથી. જો કે આ બાબતે વધુ અભ્યાસ જરૂરી છે ત્યાં સુધી બધી ધારણાઓ સમજવી સારી. મતલબ દુર્ગમ રસ્તાઓ અને સખત હાડમારી ધરાવતું વાતાવરણ હોય ત્યાં વધુ સ્ત્રીઓ સાથે લાવવી શક્ય નહિ બન્યું હોય. જે થોડી ઘણી સ્ત્રીઓ લાવ્યા હશે તેને કદાચ અપ્સરાઓ ગણાતા હશે. કહેવાતી મૂળ ભારતીય સ્ત્રીઓ કરતા રંગેરૂપે ગોરી અને રૂપાળી લાગતી હશે. આ અપ્સરાઓ યથેચ્છ વિહાર કરનારી હોવી જોઈએ.

મનુસ્મૃતિનો પહેલો અધ્યાય જગતની ઉત્પત્તિ વિશેનો છે.

Advertisements

19 thoughts on “मनुस्मृति….એક નવો આયામ-૧.

  1. એ ભલો એનું કામ ભલું.લોકોની સેવા કરવી,એમની પીડા અને દુઃખોમાં સહભાગી થવું,લાઈક ખ્રિસ્તી મિશનરી

    wikipedia:
    A Christian missionary can be defined as “one who is sent to witness across cultures.”[2] The Lausanne Congress of 1974, defined the term, related to Christian mission as, “to form a viable indigenous church-planting movement.” Recognizing justice as being at the heart of the Gospels, some modern missionaries now promote the development of western government[citation needed], education[5] and economic structure[citation needed] in the place of pre-existing local systems and tradition. Missionaries can be found in many countries around the world.

    Among other things, christian missionaries do proselytizing (religious conversion). The beneficiaries of the help (education, monetary assistance, jobs etc) are people who are christian or should adopt Christianity.

    “પણ ક્યાંક ક્યાંક જુના જિન્સ ઊથલો મારે તો કોઈ ઐશ્વર્યાની આંખો ભૂરી પેદા થઈ જતી હોય છે” What should I assume, if a lady in europe/US has black eyes?

    I can read a several “હશે” in the post above & hence I suggest, you put a disclaimer at the end of the post to say that the above is my understanding/speculations/guesses & can be wrong.

    Like

    1. ખ્રિસ્તી મિશનરીનો મૂળ હેતુ સેવા કરવાનો,પછી લોકોને ધર્મ પરિવર્તન કરાવવાનો હેતુ પાછળથી આવ્યો.એટલે મારી વાતનો મૂળ હેતુ પકડો મને પણ ખબર છે હાલ મિશનરીઓ શું કરે છે તે.આખી દુનિયામાં માનવ જાત આફ્રિકાથી જ ગઈ છે તો યુરોપિયન સ્ત્રીની આંખો કાળી પણ હોય અને આખેઆખી સ્ત્રી પણ કાળી હોય.’હશે ‘અને ‘હોઈ શકે’ આ શબ્દો પોતે જ ડિસ્ક્લેમર છે કે માનવું હોય તો માનો આવું ના પણ હોઈ શકે,ભાઈ મારા સજેશન બદલ ધન્યવાદ.

      Like

  2. “Therefore go and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father and of the Son and of the holy Spirit, and teaching them to obey everything I have commanded you. And surely i am with you always, and to the very end of age.” – Matthew 28:19,20

    બાઈબલમાંથી ઉતારેલું ઉપરનું અવતરણ બતાવે છે કે ધર્માંતરણનો ઉદ્દેશ પહેલેથી જ હતો.

    ગીતામાંથી
    इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवनहम् अव्ययं |

    विवस्वान्मनवे प्राह् मनुरिक्ष्वाकवेડब्रवीत ॥

    આ શ્લોક પ્રમાણે તો મનુ રામના પૂર્વજ ઇક્ષ્વાકુના સમયે હતા. અર્થાત કૃષ્ણના પણ પહેલા. તો મનુ સ્મૃતિ પાછળથી આવી એમ કેમ કહેવાય? વળી કૃષ્ણે પોતે કહ્યું છે કે चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं

    તેથી મનુસ્મૃતિ પાછળથી રચાઈ એમ કેમ કહી શકાય?

    Like

    1. બાઈબલનું અવતરણ વાંચ્યા પછી કશું કહેવાનું હોય જ નહિ.મેં પણ ભૂલ સુધારી લીધી છે.સેવાના બહાને ધર્મ ફેલાવવાનો હેતુ મુખ્ય.
      મનુસ્મૃતિ પાછળથી મતલબ આર્યો અહી આવીને સ્થિર થયા પછી લખાઈ હશે.

      Like

    2. Krishna has said in Geeta. Now what is Krishna when he speaks before Arjun?
      Is he God or a Human prophet? Great Cosmic Soul or a Human Soul? We have all philosophical meaning. We have to adopt which suits to a particular statement.

      Somewhere Krishna is Guru. Somewhere Krishna is talking on behalf of God, Somewhere Krishna is Cosmos, Somewhere Krishna is cosmic society.

      It is better to read Upanishads as philosophy, Puranas as History and Geeta as science of human behaviour. One should neglect Physical science too. Unless one has no basic idea on jurisdiction of each, he/she will have confusion.

      e.g. Manu. Manu-s were many. In each Manvantar there was a Manu. Manu Smruti has many interpolations. In Smruti-s changes are made as per the need of the time. Smruti is not a philosophy. Smruti is a guide line on way of life.

      Right from Vedas to Puranas were written only in India. Vedas do not narrate any out side place of India.

      Like

  3. આમેય એકેય પુરાણ કે ગ્રંથો ક્યારે લખાયા તે તવારીખ મળતી નથી.કોઈના નામે ચડાવી દેવું સ્વાભાવિક છે.એકેય ગ્રંથનો મૂળ રચયિતા કોણ તેવું સ્પષ્ટ જોવા મળતું નથી,ફલાણાએ આને કીધી ઢીંકણા એબીજા ને કીધી,બીજાએ ત્રીજાને કીધું,વિષ્ણુએ નારદને કીધી,નારદે શૌનકને કીધી,શૌનકે,સુતને કીધી,સૂતે વ્યાસ ને કીધી હવે હું તમને કહું છું.આવું છે ત્યાં મનુસ્મૃતિ સાચે જ મનુએ રચી છે કે કોઈ બ્રાહ્મણે એના ઘરમાં રચીને મનુના નામે ચડાવી દીધી કે ઓથેન્ટિક થઇ જાય કોઈ વિરોધ જ ના કરે.ગીતા પણ કૃષ્ણે કહી કે બીજાએ લખી કોને ખબર?કૃષ્ણના નામે ચડાવી દો એટલે પત્યું કોઈ વિરોધ જ ના કરે.ભગવાને કહી છે ભાઈ મેં નથી કહ્યું.
    હમણા એક ભાઈ જોબ પર મને પૂછે લાદેન કયા સિટીમાં માર્યો?તે દિવસે રાત્રે જોબ પર સમાચાર તાજા આવેલા.મેં કહ્યું મને ખબર નથી,મેં નથી માર્યો.જેણે આઈ ફોનમાં સમાચાર જોયા તેને પૂછી લો.ગીતા મેં નથી લખી ભગવાને લખી છે તેને પૂછી લો એવું છે ભાઈ.

    Like

  4. “Your Higness, as Catholik Christians, and princes who love and promote the holy Christain faith, and are enemies of the doctrine of Mahomet, and of all idolatry and heresy, determined to send me, Christopher Columbus, to the above-mentioned countries of India, to see the said princes, people, and territories, and to earn their disposition and the proper method of converting them to our holy faith; and furthermore directed that I should not proceed by land to the East, as is customary, but by Westerly route, in which direction we have hitherto no certain evidence that anyone has gone.
    – Entry from the journal of Christopher Columbus on his voyage of 1492.

    Need any comment/explanation?

    Like

  5. As primate, the humans might have come to India from outside India some 40000 to 120000 years back.

    As per Aryan Invasion Theory they had come to India some 1500 BC. This is absolutely false.

    Because tribal people, south Indians of all castes have no DNA difference with so-called Aryans.
    Watch Subranian Swami on YouTube

    Like

    1. તો પછી ચેક રીપબ્લિક,આઈસ લેન્ડ અને એવા ઘણા પ્રદેશોના લોકો અને ઉત્તર ભારતીય હિન્દી ભાષી લોકોના જિન્સ માર્કર સરખા કેમ છે?આપના હિસાબે તો સાઉથ ઇન્ડિયન ટ્રાઈબલ સહીત બધા જ યુક્રેઇન થી આવ્યા એવો થાય.

      Like

  6. મનુ સ્મૃતિ ચક્રવર્તિ અશોક બાદ રચાય છે તેમાં ઘણા શ્લોકોને તોડ ફોડ કરી બેસાડવામાં આવ્યા છે, વેદના ઘણા શ્લોકને વિકૃત રીતે રજુ કર્યા છે. મનુ સ્મૃતિ એક હંબગ અને બકવાસ ગ્રથ માત્ર છે.

    Like

  7. ” ભારતમાં આર્યોનું આગમન થયું તે પહેલા માનવ વસાહતો સ્થપાઈ ચૂકી હતી.લડાઈમાં જેની ટેક્નોલૉજી ઊંચી તે જીતે.આર્યો બળવાન હતા,સ્થાનિક પ્રજા કરતા.હવે માનવ શરીરમાં રહેલા જિન્સે આ કોયડા ઉકેલ્યા છે.”……….સરસ લેખ છે,

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s